اخوان المسلمین چه کسانی هستند؟

تفکرات اخوان از کجا نشات میگیرد؟
مواضع اخوانی ها در سیاست چیست؟

اخوان المسلمین و ارتباط با ایران

دوران رهبری محمد مهدی عاکف

اختلافات داخلی اخوان

مواضع اخوان درباره کشور عربستان

مواضع اخوان درباره حزب الله

مواضع اخوان درباره مصر و قرارداد کمپ دیوید

مواضع عاکف درباره آمریکا و اوباما

اما چرا اخوان المسلمین شکست خورد؟




اخوان المسلمین چه کسانی هستند؟

اخوان المسلمین (muslim brotherhood) یک جنبش سیاسی عربی است که توسط شخصی بنام حسن البنا در سال 1307 هجری شمسی در شهر اسماعیلیه مصر آغاز به کار کرد. ایدئولوژی این گروه مبتنی بر آیین اسلام است این جنبش یک جنبش فراملی اسلام‌گراست که در بسیاری از کشورهای عربی بزرگ‌ترین جریان اپوزیسیون دولتهای وا داده عربی به شمار می‌رود. اخوان‌المسلمین قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین گروه سیاسی اسلامی است که پس از تشکیل جنبش در مصر فعالیت خود را به دیگر کشورهای عربی و اسلامی گسترش داد.


موسس اخوان المسلمین

اعضای این گروه در پایان جنگ جهانی دوم دو میلیون نفر بود که یک چهارم آنان مصری بودند و نفوذ بسیاری در دیگر کشورها و خود مصر داشتد.

اسحاق موسی‌الحسینی در کتاب خود درباره اخوان‌المسلمین، استدلال می‌کند که آن‌ها دارای 6 اصل می‌باشند:

1- علمی: ارائه یک تفسیر دقیق از قرآن و دفاع از آن در برابر تفسیرهای نادرست.

2- عملی: دعوت مصر و دول اسلامی براساس اصول قرآنی و تجدید نقش و تأثیر عمیق آن.

3- اقتصادی: گسترش و حفاظت از ثروت ملی، ارتقاء سطح زندگی و تحقق عدالت.

4- اجتماعی و خیرخواهانه: مبارزه با جهل، بیماری و فقر.

5- میهن دوستی و ملی ‌گرایی: آزادسازی دره نیل وکلیه کشورهای عرب و در نهایت همه دنیای اسلام.

6- جنبه انسانی و جهانی: ترویج صلح جهانی و تمدن انسانی بر بنیادهای جدید مادی و معنوی اسلام

اولین اقدام اخوان المسلمین در آغاز فعالیت هایش حمایت از شورش ژوئیه1925 که گروهی از افسران که به رهبری عبدالناصر برپا کردند هواداری کرد اما با نزدیک شدن افکار و سیاست های ژنرال نجیب و عبدالناصر به غرب با آنان به مخالفت برخاست و خواستار آن شد که تصمیم های دولت مصر ابتدا باید به تصویب جنبش برسد.مبارزات آنان با دولت مصر به آنجا انجامید که در سال 1945 قصد جان ناصر کردند و درنتیجه سازمانشان منحل شد بعضی از سران اعدام شدند و تمامی اموال جنبش ضبط گردید .پس از آن دفتر مرکزی خود را به دمشق منتقل کردند.

تفکرات اخوان از کجا نشات میگیرد؟
این نهضت به تأثیر از اندیشه های سید جمال‌الدین اسدآبادی و در پاسخ به انحطاط داخلی مسلمانان و سلطه بیگانگان بر کشورهای اسلامی، به ویژه بر کشور مصر پدید آمد. اخوان المسلمین جهت رسیدن به اهدافش (چون زنده کردن شعائر اسلامی و برافکندن سلطه ی اجانب و برقراری حکومت اسلامی ) در جبهه های مختلف فرهنگی، نظامی و سیاسی به مبارزه پرداخت، و در این رهگذر چند بار به دست حکومت ملک فاروق منحل شد و طی آن شمار زیادی از اعضای آن دستگیر و یا اعدام شدند.

سید جمال الدین اسد آبادی

پس از ترور حسن البنا، بتدریج تحولی در جنبش اخوان المسلمین صورت گرفت . این تحول عبارت بود از جایگزین کردن راههای مسالمت آمیز به جای مبارزه مسلحانه علیه رژیم و سلطه بیگانگان . این اقدام که در پی ناامیدی از مؤثر بودن راه حل نظامی برگزیده شد، از محبوبیت و کارآیی اخوان کاست و گروههای جدید اسلامی مانند جهاد اسلامی مصر که اغلب متأثر از اخوان المسلمین بودند، امّا بر مبارزه نظامی پای می فشارند، پا به میدان گذاشتند. با این وصف، تأثیر عمیقی که جنبش اخوان در روند مبارزات مردم مصر و جهان اسلام داشته است، غیر قابل انکار می باشد.

مواضع اخوانی ها در سیاست چیست؟

حسن البناء در تلاش برای دعوت به حکومت اسلامی مطلوب خود، ضمن انتقاد از دولت‌ها، با ارسال نامه‌ها و بیانیه‌های متعدد برای آن‌ها، برنامه‌ها و نظرات خود را در مورد نحوه اداره مملکت تشریح کرد. از جمله این اقدامات، ارسال رساله‌ای تحت عنوان «نحوالنور» به سران کشورهای اسلامی و رهبران برجسته جهان عرب، (بعد از انعقاد پیمان 1936) است که در آن برنامه‌های اصلاحی اخوان عنوان شده است.

بطورکلی فعالیت‌های خارجی اخوان، رویکردی از ماده دوم آیین نامه این حرکت است که اذعان می‌کند: اخوان‌المسلمین، حرکتی جهانی و اسلامی است که در راه رسیدن به آرمان‌های اسلامی تلاش می‌کند.

اولین شعبه خارجی اخوان‌المسلمین در سال 1937 در دمشق ایجاد شد که دفتر کمیته مرکزی مسوول تأسیس مراکزی در سوریه و لبنان نیز بود. البته هر دفتر مرکزی می‌توانست با نظارت کمیته مرکزی شعباتی دایر کند.

در دهه50 میلادی، اخوان دفاتر زیادی در لبنان، سوریه، فلسطین، اردن، عراق، عربستان، اندونزی، سریلانکا و پاکستان دایر نمود و در ایران همکاری نزدیکی با فدائیان اسلام داشت که منجر به ترجمه و نشر بسیاری از آثار رهبران اخوان‌المسلمین در ایران شد. از طرفی در زمان دستگیری و اعلام حکم اعدام نواب صفوی و رهبران فدائیان اسلام، هیأتی از اخوان‌‌المسلمین برای رایزنی و جلوگیری از اعدام آنها به ایران آمد.

اخوان المسلمین و ارتباط با ایران

اخوان المسلمین اولین گروهی بود که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، آن را تایید و از پناه دادن شاه توسط رژیم مصر انتقاد کرد. این جماعت در سال ۵۷ اعلامیه‌ای منتشر کرد و انقلاب اسلامی ایران را الگویی برای مبارزت اسلامی خود علیه دولت وابسته و ضداسلامی مصر دانست و از تمام مسلمانان جهان نیز خواست تا از مسلمانان ایران سرمشق بگیرند. اخوان نخستین گروهی بودند که بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی، برای عرض تبریک به ایران آمده و خدمت امام خمینی رسیدند. (سخنان سید هادی خسروشاهی )

اخوان‌المسلمین بعد از پیروزی انقلاب کتابی تحت عنوان «خمینی آلترناتیو اسلامی» به قلم فتحی عبدالعزیز منتشر کرد که در آن آمده است: «انقلاب امام خمینی ، انقلاب یک فرقه اسلامی علیه فرقه‌ای دیگر نیست، بلکه مرکز ثقل ارزش‌ها و اعتقادات مشترکی است که همه مسلمانان را به وحدت می‌خواند، همان چیزی که انقلاب ایران برای آن به وقوع پیوست.»

در پی جنگ ایران و عراق، روابط اخوان با ایران تا حدودی به سردی گرایید. بعضی‌ها دلیل تغییر رفتار اخوان را در آن مقطع، عدم استقبال ایران از پیشنهاد آنها برای میانجیگری در مساله گروگان‌های آمریکایی و طولانی شدن جنگ تحمیلی و فشار کشورهای عرب منطقه بر آنها می‌دانند.

در همین زمان شیخ صلاح ابواسماعیل (از اعضای اخوان المسلمین) طی سخنانی، اخوان المسلمین را حامی عراق دانست، اما عمر تلمسانی رهبر وقت اخوان اعلام کرد که شیخ ابواسماعیل نظر شخصی خود را بیان کرده است. همچنین در همین دوران برخی اعضای اخوان ایران را متهم کردند که در صدد سلطه بر کل جهان اسلام است و لذا دست به تبلیغات و انتشار کتاب علیه ایران زدند.

دوران رهبری محمد مهدی عاکف

در سال‌های اخیر و در دوره رهبری محمد مهدی عاکف، اخوان المسلمین مواضع خوبی در قبال ایران و تشیع اتخاذ کرد که حساسیت کشورهای عربی را برانگیخت و حتی گاهی موجب اختلافات داخلی در اخوان‌المسلمین نیز شد. رهبر اخوان المسلمین از برنامه‌ى اتمى ایران حتى با احتمال هدف ساخت بمب اتمى حمایت ‌می‌کرد. عاکف در مصاحبه‌ای با روزنامه کویتى النهار گفته بود «چه مانعى دارد که مذهب شیعه گسترش یابد؟ سازمان کنفرانس کشورهاى اسلامى ۵۶ عضو سنی مذهب دارد، حالا چرا باید از تنها کشور شیعه جهان ترسید؟»

رسانه های عربی ادعا کردند که مصاحبه عاکف تحریف شده است اما او در گفتگو با الشرق الأوسط تاکید کرد: پاسخ چاپ شده از قول من صحیح و بدون تحریف بوده است. به همین علت «جهاد عوده» عضو دبیرخانه‌ى سیاست گذارى حزب حاکم الوطنى (حزب مبارک) از اظهارات عاکف انتقاد کرد و گفت که رهبر اخوان المسلمین ظاهراً نمى تواند بین صواب و خطا و دوست و دشمن را تشخیص دهد. جهاد از عاکف خواست کمى به مطالعه کتابهاى شیعیان درباره‌ى سنى گرى بپردازد تا بفهمد از چه کسانى دفاع مى کند؟!

اختلافات داخلی اخوان

مواضع محمد مهدی عاکف و اخوان المسلمین باعث بروز برخی اختلافاتی در داخل تشکیلات جماعت و اظهارات برخی اعضاء علیه ایران و مذهب تشیع شد اما عاکف تاکید می‌کرد که موضع برخی اعضای این جنبش موضع شخصی است و ارتباطی به دفتر هماهنگی اخوان المسلمین ندارد.

عاکف در پاسخ به این سوال که «آیا مقالات «یوسف ندا» (مسئول روابط بین الملل اخوان) خطوط قرمز را زیر پا نگذاشته؟» اظهار داشت:«مطالبی که ایشان درباره شیعه نوشته است همان مطالبی است که همه ما بر اساس آن تربیت شده ایم. من با او درباره نگاه مثبت به تشیع موافقم. البته کار ما سیاسی است نه ورود در امور مذهبی. در هر حال ایران یک قدرت سیاسی است و مردم ایران مسلمان و شیعه اند و به خدا و رسول(ص) و قرآن عقیده دارند. همین کافی است و نباید روی اختلاف مذهبی تاکید شود»

مواضع اخوان درباره کشور عربستان

محمد مهدی عاکف همچنین از حملات عربستان علیه شیعیان یمنی هم انتقاد می‌کرد و از این کشور می‌خواست که از کشتار شیعیان یمن دست بردارد که البته با واکنش منفی عربستان و احزاب مختلف مصر روبرو شد. احزاب مصری اخوان را به نزدیک کردن مواضع خود به ایران و ایجاد شکاف در وحدت دولت‏های عربی متهم کردند. «محمد الفوقی» رئیس کمیسیون روابط خارجی پارلمان مصر با انتقاد از موضع عاکف گفت: اخوان نباید این درخواست را از دولت سعودی می‏کرد؛ آنها باید از حوثی‏ها می‏خواستند تا کشتار مردم یمن را متوقف کنند! همچنین قویطه یکی دیگر از نمایندگان پارلمان مصر گفت: موضع اخوان در محکوم کردن کشتن شیعیان یمن، به خاطر نزدیک بودن مواضع آنها به ایرانی‏هاست؛ وگرنه از خود الحوثی‏ها می‏خواست تا به جنگ پایان دهند!

وی همچنین در پاسخ به ادعاهای حسنین هیکل که اخوان المسلمین را به جیره خواری عربستان متهم کرده بود، گفت: «به چه دلیل این ادعا را مطرح می کند؟! اتفاقا عربستان ما را به دست جلاد سپرده است. اگر عربستان ما را تامین مالی می کند پس چرا این همه فشار و سرکوب بر اخوان وجود دارد؟!»

مواضع اخوان درباره حزب الله

محمد مهدی عاکف درباره حزب الله لبنان هم مواضعی روشن و قاطع داشت. وی اعلام کرده بود که حاضر است ده‌ها هزار نیروی نظامی برای حمایت از حزب‌الله اعزام کند! (به نقل از سید هادی خسروشاهی) وی درباره آثار جنگ ۳۳ روزه لبنان نیز گفته است: من بر این باورم که ایستادگی، پایداری و مقاومت بی نظیر رزمندگان مقاومت اسلامی در میدان جنگ که همه مردم جهان را شگفت زده کرد، توانست طرح خاورمیانه جدید را ناکام کند.

عاکف ضمن انتقاد موضع حاکمان عرب در قبال جنگ اسرائیل با حزب الله، خطاب به رزمندگان مقاومت و سید حسن نصرالله هم گفت:«شما همه ملت های عرب و مسلمان را سربلند کردید و از عزت و کرامت و ارزشهای امت و کشورتان لبنان، شرافتمندانه دفاع کردید. تاریخ هرگز ایثار و فداکاریتان را از یاد نخواهد برد. جهاد و فداکاری شما در صحیفه اعمالتان ثبت شده است و خداوند در روز قیامت به شما پاداش خیر خواهد داد. وجود چنین فرزندان رشید و سلحشوری، گوارای مردم لبنان باد. برای امت اسلام پایدار و سربلند باشید.»

مواضع اخوان درباره مصر و قرارداد کمپ دیوید

محمد مهدی عاکف درخصوص قرارداد کمپ دیوید و نقس مصر نیز گفته است: پس از گذشت سالهای طولانی از امضای پیمان کمپ دیوید، اکنون زمان تجدیدنظر در این موافقتنامه به نفع ملت مصر و امت عربی و اسلامی است. وی در خصوص وضعیت مصر نیز اعتقاد داشت :«الآن مصر در جهان عرب جایگاهی ندارد و ارزشی برای او قائل نمی شوند.‏»

وی درباره واکنش دولت مصر به مواضع اخوان نیز با صراحت تاکید می‌کرد:«درباره دولت مصر باید بگویم که هیچ ارزشی برای آن قائل نیستم و در محاسبات و اظهارات خودم توجهی به آن نمی‌کنم و هر سخنی که مورد رضای خدا باشد خواه درباره ایران یا حزب الله یا مسائل داخلی یا برادرانمان در غزه بی‌واهمه بیان می کنم. اقداماتی که دولت مصر انجام می‌دهد به نفع مصر نیست و آبروی کشور را به خطر انداخته است. کشور مصر کشور علما، مهد تمدن، کشور الازهر و کشور اقتدار بوده است و نظام فاسد مصر حق ندارد کاری کند که مردم جهان از مصر متنفر شوند به گونه ای که از فرط خشم و تنفر به سفارتخانه های مصر در کشورهای دیگر حمله کنند.‏» (یعنی همان تحلیلی که رهبر انقلاب از آن به عنوان تحقیر مردم مصر نام بردند)

مواضع عاکف درباره آمریکا و اوباما

«به نظر من مدیریت جدید هم مثل مدیریت قبلی بلکه بدتر از آن است. وقتی بوش بر سر کار بود او را خوب می شناختیم… ولی اوباما آمد و از در دوستی وارد شد و نمی دانیم چه می خواهد بکند. یکبار خبرنگار نیوزویک درباره اوباما از من پرسید. گفتم : به اوباما می گویم تو وارث فجایع بزرگی هستی. پرسش من از تو این است که بالاخره درباره فلسطین، عراق و افغانستان چه تصمیمی داری؟ توقع این است که عدالت و آزادی را همان گونه که بر زبان می آورد در عمل اجرا کند.»‏

در سال‌های اخیر مواضع محمد مهدی عاکف مخصوصا حمایت او از ایران و شیعیان، حساسیت کشورهای عربی و حکومت مصر را برانگیخت که این مساله گاهی موجب اختلافات داخلی در اخوان المسلمین هم می‌شد. چرا که حکومت مصر به این بهانه فشارها را بر اخوان المسلمین بیشترمی‌کرد.

محمدمهدی عاکف در چند سال گذشته آنقدر از ایران، شیعه و حزب الله لبنان تعریف و تمجید کرد و آنقدر علیه سران عرب حرف زد که در نهایت یک سال پیش از رهبری اخوان المسلمین کنار رفت (یا کنار گذاشته شد!) و یکی از نزدیکان وی به نام محمد بدیع به جای او انتخاب شد. خود او ضمن اشاره به بروز برخی اختلافات، سن بالای خود را دلیل کناره‌گیری‌اش اعلام کرد.

البته اختلافات داخلی اخوان، فقط به مواضع آنها درباره ایران و مذهب شیعه مربوط نمی‌شود، علاوه بر اینها، اختلافاتی نیز میان اعضای قدیمی و جوان اخوان و اختلافاتی بر سر تفسیر عقاید حسن البنا و سید قطب در میان آنها وجود دارد. به هرحال محمد مهدی عاکف هنوز هم یکی از رهبران مورد احترام اخوان به شمار می‌آید.

منبع مالی آنان از کجا تامین میشود؟
بزرگترین حامیان مالی آن دو شخص به نامهای خیرت شاطر و حسین مالک هستند این دو فرد از سران و افراد بسیار با نفوذ در کشور مصر و حتی سایر کشور های عربی مباشند.ولی خیرت شاطر و حسین مالک در رسانه های گروهی کمتر دیده شده اند و اهل مصاحبه و اظهارات سیاسی نبوده لذا اطلاعاتی کاملی از آنان بدست نیامده است.

گروه حامی دیگر، افراد ثروتمند سایر کشور های عربی بخصوص شیوخ حوزه خلیج فارس هستند.ساکنان قطر و عربستان و گرههای سلفی از مهمترین حامیان مالی جنبش اخوان میباشند که در این دو سه سال اخیر از هیچ کمکی دریغ نکردند.


اما چرا اخوان المسلمین شکست خورد؟


متاسفانه بعد ار کنار گذاشته شدن عاکف ار رهبری اخوان سیاسیت های کلی آن دچار انحراف شد.نگاه تند رهبر فعلی این جماعت علیه تشیع و اج دادن فراوان به سلفی های تندرو در الازهر مصر که شدیدا مخالف تشیع و انقلاب اسلامی ایران بودند کم کم آن شکوه سیاسی را برای خود از بین برد .

اخوان‌المسلمین مصر در جریان اعتراضات سال 2011 مصر که به سقوط حکومت حسنی مبارک انجامید شرکت داشت و در نشست خبری رهبران ارشد حزب در 9 فوریه اعلام شد که «اخوان با حکومت مذهبی مخالف است چون آن را مغایر اسلام می‌داند او خواستهٔ آن برپایی حکومت مدنی با مرجعیت اسلام است.» و در مورد اظهار نظرهای مقامات کشورهای دیگر در مورد حوادث مصر نیز اعلام کردند: «اخوان مسئول اظهارات خارجی‌ها چه ایرانی، چه لبنانی و چه دیگران نیست و مخالف دخالت دیگران در امور داخلی مصر است» اخوان‌المسلمین همچنین اعلام کرده بود که خواستهٔ آن‌ها خواستهٔ معترضان متحصن در میدان التحریر و جمعیت میهنی برای تغییر است که اعضای اخوان نیز در تأسیس آن شرکت داشته‌اند.

پس ازسقوط دولت جبار مبارک و پیروزی محمد مرسی و گرفتن قدرت و آغاز اصلاحات سیاسی در جامعه مصر ایراد کار از انجا شروع شد که محمد مرسی در نوامبر سال گذشته با صدور فرمانی اختیارات رییس جمهور را افزایش داد تا از به اتمام رسیدن پیش‌نویس قانون اساسی جدید آن کشور اطمینان حاصل کند.

مرسی

نگاه تساهلی اخوانی ها به کشورهای غربی به خصوصو امریکا و گرفتن سیاست خدا و خرما باعث شد و دور اشدن از دوستی واقعی همچون ایران و توجه نکردن به رهنومدهای رهبری که در نماز جمعه تهران و زبان عربی خطالب به رهبران و ملت مصر بیان نمودند باعث شد که جایگاه خود را هم در مصر و هم در سایر کشورهای عربی از دست بدهند.

بعد از این گروههای لائیک، لیبرال و همچنین کلیسای قبطی مصر پیش‌نویس قانون اساسی را خوشایند ندانستند و طرفداران آنها به خیابان‌ها رفتند.

در میان اعتراضات خیابانی طرفداران اپوزیسیون، محمد مرسی ارتش مصر را مامور حفاظت از بناهای دولتی و ملی و همچنین حوزه های اخذ رای در همه‌پرسی برای قانون اساسی جدید کرد.

قانون اساسی با اکثریت آراء مردم تصویب شد و واحدهای ارتش به پادگان‌ها فرا خوانده شدند اما طولی نکشید که درگیری میان مخالفان و موافقان دولت مرسی در منطقه سوئز بیش از ٥٠ کشته به جای گذاشت. ارتش برای پایان دادن به این درگیری‌ها در شهرهای ناآرام مستقر شد. ژنرال سیسی در ژانویه سال جاری هشدار داد که بحران سیاسی می تواند به سقوط دولت بیانجامد.علاوه براین سایر اشتباهات دیگر دولت مرسی از عوال افزایش تشنج سیاسی در جامعه مصر بود

درگیری در بین مردم مصر

از دیگر اشتباهات محمد مرسی و جنبش متبوعش :

استفاده نکردن از ظریفت و زمان برای صحبت با مخالفان

حل نکردن مشکلات اقتصادی

حزب گرایی بیش از حد

همسویی با امریکا و غرب در سیاست خارجی و خالی کردن امریکا برای حمایت از مرسی

ناکارمدی مدیریت و از همه بدتر دست دوستی به سوی دشمنان دیروز اخوان المسلیمن و دور شدن از جریان ایدئولوژی اخوان از عوامل شکست دولت مرسی است.

محمد مرسی که گویی مجری احکام امیر قطر بود و تفکرات خشک و ابلهانه سلفی های تندرو , آل سعود در قبال مقاومت و اوضاع سوریه و صدور احکام شرعی افراطی بر علیه شیعیان و درگیری مذهبی در منطقه سوریه و مصر و حل نکردن این مسایل از جمله دیگر دلایل شکست نیز هست.

حال باید دید که با این کودتا و دستگیری رهبران جنبش چه شرایطی در انتظار این جنبش قدیمی مصری خواهد بود؟؟









موضوع :
تحولات مصر و سوریه ,